محمد حسين بن مهدى فراهانى
208
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
بازگشت به منى بعد از آفتاب از مشعر حركت كرده به منى مىآيند و در منى چادرها قريب به مسجد خيف زده شده بود . بعد از ورود به چادرها و گرفتن خستگى حجاج به رمى جمرهء عقبه پياده و سوار مىروند . در بازار منى سه علامت از گچ و آجر به قد دو ذرع درست كرده به فاصلهء هزار ذرع به يكديگر . و يكى را جمرهء اول و يكى را دويم و يكى را سيم مىگويند . در روز عيد به جمرهء آخرى كه طرف مكه است بايد همهء حجاج هريك هفت سنگ از آن سنگهائى كه از مشعر جمع كرده بودند بيندازند ، بهطورىكه سنگ بر آن جمره بخورد . قربانى كردن و بعد از مراجعت از زدن سنگ جمره آن وقت قربانى مىكنند ، هرقدر قربانى كه بخواهند . و گوسفندهاى آنجا بز و ميش و اغلب مثال گوسفندهاى ايران است . و از اطراف اين قدر زياد مىآورند كه گلهبهگله برمىگردانند و قيمتشان از پانزده قران الى شش هزار [ دينار ] ، به اختلاف است . و در اينروز عيد در منى ، قريب دويست هزار قربانى كشته مىشود . و گودالهاى بزرگ به جهت محل قربانى كردن درست كردهاند . و مع هذا بسيار از كله و پاچه و روده و گوشت و استخوان قربانيها را در وسط چادرها و سر راه و بيابان مى - ريزند و همهجا پر از كثافت مىشود حتى مسجد خيف . با آنكه دويست نفر غلام - هاى سياه كه فراشان سپورند با صاحبمنصبشان كمال مواظبت را دارند ، هم كثافت بيابان و راهها را پاك مىكنند و هم گودالهائى كه گوسفند مىكشند . ابتدا گچ را دوغاب نموده بر روى آنها مىريزند و مىپوشانند ، مع ذلك از بوى لاشهها بهطورى هوا متعفن مىشود كه استشمام آن اسباب مرض است ، و ناخوشى و با و طاعون به همين واسطه اول از منى بروز مىكند . و اطباى دولتى در منى مواظباند . و در اين دو سه روزهء منى همه روزه از عملجات موتى سياهه مىگيرند و تحقيقات مىنمايند كه در هر روزى چند نفر مرده و به چه ناخوشى بوده است . اگر ناخوشى مسرى است كه به اسلامبول و سرحدات خود اطلاع مىدهند . و در اسلامبول در مجلس ، حافظ الصحه معين مىكنند كه چند روز بايد قرانطين بوده و در چه محل باشد . و بعد از آنكه معين شد كه در منى ناخوشى است در